ساعت و تقویم ایران

پیکرک شش‌هزار ساله شوش، یکی از کهن‌ترین آثار برجای‌مانده از تمدن ایران باستان است که در منطقه‌ی تاریخی شوش (واقع در استان خوزستان) کشف شده و قدمت آن به حدود ۴۰۰۰ پیش از میلاد بازمی‌گردد. این پیکره سنگی، انسانی نشسته را به‌تصویر می‌کشد که کوزه‌ای بزرگ را در آغوش گرفته است؛ فرمی ساده، ولی پرمعنا که نشانه‌ای از ارتباط تنگاتنگ انسان با آب، کشاورزی و زندگی روزمره در نخستین مراحل شکل‌گیری تمدن در فلات ایران است. جزئیات چهره، دست‌ها و وضعیت نشستن، اگرچه ابتدایی و نمادین هستند، اما بازتاب‌دهنده‌ نگاه هنرمندانه و اندیشه‌ معنابخش جامعه‌ای هستند که در بطن تاریخ، نخستین گام‌های فرهنگی خود را برداشته است.

این اثر احتمالاً کاربرد آیینی یا نمادین داشته و ممکن است به باورهای مردم آن زمان درباره‌ی آب، حاصل‌خیزی یا پرستش ایزدان مرتبط باشد. ساخت این پیکرک از سنگ نرم نشان می‌دهد که هنرمندان دوران نوسنگی، نه‌تنها با ابزارهای سنگی آشنایی کامل داشته‌اند، بلکه به مفاهیم تجسمی و نمادپردازی نیز توجه داشته‌اند. پیکرک شوش اکنون یکی از آثار برجسته‌ی موزه‌های باستان‌شناسی جهان (از جمله موزه لوور) به شمار می‌رود و نمایانگر شکوه و ریشه‌دار بودن تمدن ایرانی، حتی در شش هزار سال پیش از امروز است. این اثر، با وجود سادگی، سندی بی‌زبان اما گویا از آغاز شکل‌گیری هویت فرهنگی و هنری مردم ایران‌زمین است.